وضعیت اعتبار ویرایشهای چهارم و پنجم مبحث 19
طبق ابلاغ شماره 60677/100/02 مورخ 1405/05/11 وزارت راه و شهرسازی، در زمان آخرین بازبینی این مقاله، استفاده از هر یک از ویرایش چهارم (1399) یا ویرایش پنجم (1404) مبحث 19 تا تاریخ 1405/12/29 بلامانع است.
پس از انتخاب ویرایش مبنا، طراحی و کنترل پروژه باید بهطور یکپارچه بر اساس همان ویرایش انجام شود؛ ترکیب انتخابی الزامات دو ویرایش، مبنای این مقاله نیست.
نکته بهروزرسانی
برای پروژههایی که پس از 1405/12/29 طراحی یا کنترل میشوند، آخرین ابلاغ وزارت راه و شهرسازی باید دوباره بررسی شود.
مبنای مقایسه دو عایق
فوم پلیاستایرن منبسطشده (Expanded Polystyrene یا EPS؛ معروف به یونولیت/پلاستوفوم در بازار ایران) ماده پایه هر دو عایق مقایسهشده در این مقاله است.
در این مقاله، Enerfoam Pro با دانسیته اسمی 25 kg/m³ و λ = 0.033 W/(m·K) مبنای محاسبه است. برای یونولیت/پلاستوفوم عمومی با همان دانسیته و بدون λ اختصاصیِ دارای تأییدیه رسمی، مقدار مرجع λ = 0.040 W/(m·K) از پیوست 7 مبحث 19 برای پلیاستایرن منبسط 24 تا 29 kg/m³ استفاده شده است. این مقدار مرجع مقرراتی است؛ محصول دارای λ رسمی متفاوت با مقدار مستند خودش محاسبه میشود.
نتیجه مهم : با فرض λ = 0.040 برای یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 و λ = 0.033 برای Enerfoam Pro، عایق عمومی برای R یکسان حدود 21% ضخامت محاسباتی بیشتری نیاز دارد. محصول دارای λ رسمی متفاوت با مقدار مستند خودش محاسبه میشود.
مشخصات کامل فنی و سایر محصولات Enerfoam در صفحه اطلاعات تخصصی Enerfoam قابل مشاهده است.
این جدول برای چه نوع بامی محاسبه شده است؟
جدول برای بام تخت یک آپارتمان مسکونی با سقف تیرچهبلوک یونولیتی رایج تهیه شده است. مقاومت حرارتی ثابت بام، بدون عایق حرارتی، در مدل این مقاله R = 1.032 m²·K/W است. جزئیات و منشأ هر جزء در شکل 1 و پیوست A آمده است.
اعداد جدول، ضخامت عایق حرارتی پیوسته مورد نیاز برای رساندن همین بام به حداقل مقاومت حرارتی مقرر در مبحث 19 هستند.
شکل 1 – شماتیک بام مرجع از داخل به خارج
عایق رطوبتی ایزوگام یا مشابه به ضخامت حدود ۴ میلیمتر
A– اندود گچ به ضخامت ۱۰ میلیمتر
B– اندود گچ و خاک به ضخامت ۲۰ میلیمتر
C– بلوک پلی استایرن منبسط شده به ضخامت ۲۰۰ میلیمتر
D– بتن سازه ای به ضخامت ۶۰ میلیمتر روی بلوک سقفی
E– تخته عایق حرارتی منبسط (EPS) با جرم حجمی ۲۵ کیلوگرم بر متر مکعب و ضخامت 1 میلیمتر میلیمتر
F– شیب بندی با ملات پوکه معدنی و سیمان با جرم حجمی حدود ۸۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب و ضخامت متوسط ۱۰ سانتیمتر
G– ملات ماسه سیمان به ضخامت ۲۰ میلیمتر
|
جــــــــزئیات |
شـــــــرح |
|---|---|
|
اندود داخلی |
اندود گچ داخلی 10 mm: λ = 0.43، R = 0.023 + گچ و خاک 20 mm: λ = 1.10، R = 0.018 m²·K/W |
|
سقف تیرچه بلوک |
ارتفاع بلوک 200 mm، عرض بلوک 500 mm، عرض پاشنه تیرچه 120 mm، بتن رویه 60 mm | R مجموعه مرجع = 0.740 m²·K/W (پیوست 8 ویرایش چهارم) |
|
عایق حرارتی |
ضخامت d؛ متغیر بر اساس شهر و ویرایش مبحث |
|
شیببندی سبک |
شیببندی 100 mm با ملات سیمان و پوکه معدنی پومیس | جانشین محافظهکارانه: λ = 0.46 W/(m·K) | R = 0.217 m²·K/W |
|
لایههای رویی |
ملات ماسهسیمان 20 mm: λ = 1.30، R = 0.015 + عایق رطوبتی پیشساخته 4 mm: λ = 0.23، R = 0.017 m²·K/W |
|
هوای آزاد |
– |
مبنای محاسبات جدول: سقف تیرچهبلوک مرجع R = 0.740، شیببندی 100 mm با مبنای محافظهکارانه λ = 0.46 برابر R = 0.217 و اندودها، ملات رویی و عایق رطوبتی جمعاً R = 0.074 m²·K/W دارند؛ بنابراین R ثابت بام بدون عایق حرارتی برابر 1.032 m²·K/W است. مقدار R = 0.740 از جدول رسمی سقف تیرچهبلوک پلیاستایرن در پیوست 8 ویرایش چهارم گرفته شده و روش و هندسه متناظر آن در پیوست A توضیح داده شده است.
جدول ضخامت عایق حرارتی بام در 31 مرکز استان ایران
واحد ضخامت در جدول سانتیمتر (cm) است. همه اعداد برای انتخاب عملی رو به بالا گرد شدهاند.
ویرایش چهارم
با تأمین تجدیدپذیر
ویرایش چهارم
بدون تأمین تجدیدپذیر
ویرایش پنجم
رده D
مرکز استان
یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 kg/m³
Enerfoam Pro 25 kg/m³
یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 kg/m³
Enerfoam Pro 25 kg/m³
یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 kg/m³
Enerfoam Pro 25 kg/m³
تبریز
6
5
22
19
19
15
ارومیه
6
5
22
19
19
15
اصفهان
4
3
14
11
19
15
کرج
4
3
14
11
15
12
ایلام
4
3
14
11
15
12
بوشهر
6
5
22
19
11
9
تهران
4
3
14
11
15
12
شهرکرد
4
3
14
11
19
15
بیرجند
4
3
14
11
15
12
مشهد
4
3
14
11
15
12
بجنورد
4
3
14
11
19
15
اهواز
6
5
22
19
11
9
زنجان
6
5
22
19
19
15
سمنان
4
3
14
11
15
12
زاهدان
3
2
14
11
15
12
شیراز
4
3
14
11
15
12
قزوین
4
3
14
11
19
15
قم
4
3
14
11
15
12
سنندج
4
3
14
11
19
15
کرمان
3
2
14
11
15
12
کرمانشاه
4
3
14
11
19
15
یاسوج
4
3
14
11
15
12
گرگان
4
3
14
11
15
12
رشت
3
2
14
11
15
12
خرم آباد
4
3
14
11
15
12
ساری
3
2
14
11
15
12
اراک
4
3
14
11
19
15
بندرعباس
6
5
22
19
11
9
همدان
6
5
22
19
19
15
یزد
4
3
14
11
15
12
یادداشت: اگر در ویرایش چهارم انرژی تجدیدپذیر مقرر تأمین نمیشود، از ستون «ویرایش چهارم – بدون تأمین تجدیدپذیر» استفاده کنید؛ این ستون راهکار افزایش عایق بام را نشان میدهد. در بعضی اقلیمهای گرم، ویرایش چهارم مسیر دیگری با پوشش بازتابنده واجد شرایط نیز دارد که در این جدول محاسبه نشده است.
جدول را چگونه بخوانیم؟
ویرایش چهارم
– با تأمین تجدیدپذیر
ساختمان باید مقدار انرژی تجدیدپذیر مقرر را جداگانه تأمین کند؛ مثلاً با ظرفیت متناسبی از پنل خورشیدی فتوولتائیک، آبگرمکن خورشیدی یا سامانه تجدیدپذیر معادل. در بام مرجع 200 m²، مقدار موردنیاز سالانه 4480 kWh/year است. مبنای مقرراتی: ویرایش چهارم، فصل 19-5، جدول 19-5-37 .
ویرایش چهارم
– بدون تأمین تجدیدپذیر
اگر قرار نیست این انرژی تأمین شود، نمیتوان همان ضخامت کم ستون قبلی را نگه داشت. در این مقاله راهکار جایگزین افزایش مقاومت حرارتی بام طبق جدول 19-5-38 اعمال شده است
ویرایش پنجم
حداقل رده D و روش تجویزی مبنای ضخامت این ستون است. الزامات مستقل انرژی تجدیدپذیر و سایه/بازتاب بام در ویرایش پنجم جایگزین عایق جدول نیستند و باید جداگانه رعایت شوند.
چرا ویرایش چهارم دو ضخامت متفاوت دارد؟
طبق جدول 19-5-37 ویرایش چهارم، برای ساختمان رده EC با بیش از یک طبقه، نرخ مبنای این مقاله 22.4 kWh/m².year به ازای سطح بام قابل استفاده است. برای بام 200 m²، این مقدار 4480 kWh/year میشود. این نرخ برای ساختمان مرجع در گروههای 1، 2 و 3 یکسان است؛ تفاوت ضخامت این گروهها از R متفاوت بام ناشی میشود، نه از تغییر نرخ 22.4.
اگر این الزام تأمین نشود و پروژه از مسیر جایگزین افزایش مقاومت حرارتی استفاده کند، ضخامت عایق بام به شکل محسوسی بیشتر میشود.
نمونه تهران | ویرایش چهارم با تأمین تجدیدپذیر: 4 cm یونولیت/پلاستوفوم عمومی یا 3 cm Enerfoam Pro. ویرایش چهارم بدون تأمین تجدیدپذیر: 14 cm یونولیت/پلاستوفوم عمومی یا 11 cm Enerfoam Pro. ویرایش پنجم: 15 cm یونولیت/پلاستوفوم عمومی یا 12 cm Enerfoam Pro.
پس مقایسه ساده «4 cm در ویرایش چهارم» با «15 cm در ویرایش پنجم» بدون توجه به الزام تجدیدپذیر، تصویر کاملی از مقررات نمیدهد.
تفاوت ضخامت Enerfoam Pro با یونولیت/پلاستوفوم عمومی
با فرضهای این مقاله، یعنی λ = 0.040 W/(m·K) بهعنوان مقدار مرجع مقرراتی برای یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 و λ = 0.033 W/(m·K) برای Enerfoam Pro، یونولیت/پلاستوفوم عمومی برای تأمین مقاومت حرارتی یکسان حدود 21% ضخامت محاسباتی بیشتری نیاز دارد. اگر محصول مشخصی λ رسمی و معتبر دیگری داشته باشد، مقایسه باید با همان مقدار مستند انجام شود.
برای نمونه، در تهران و طبق ویرایش پنجم، انتخاب عملی حدود 15 cm یونولیت/پلاستوفوم عمومی در برابر 12 cm Enerfoam Pro است. به علت گرد کردن اجرایی، نسبت 21% الزاماً در همه ردیفهای جدول دقیقاً دیده نمیشود.
ضخامت جدول را در اجرا چگونه انتخاب کنیم؟
برای نمونه، 12 cm Enerfoam Pro را میتوان به صورت دو لایه 6 cm اجرا کرد. در اجرای دولایه، جهت چیدمان لایه دوم ترجیحاً عمود بر لایه اول باشد و درزهای دو لایه روی یکدیگر قرار نگیرند.
Enerfoam Pro عایق حرارتی است و جای عایق رطوبتی را نمیگیرد. در ویرایش پنجم: 1) بخش 19–5–4 برای ساختمان با انشعاب غیردیماندی از حداقل 6 W انرژی تجدیدپذیر به ازای هر مترمربع مساحت کل ساختمان آغاز میشود و برای سالهای بعد افزایش مییابد؛ 2) در اقلیمهای 0 تا 3 حداقل 75% سطح بام باید سایه باشد یا سطح خارجی بام حداقل 75% بازتاب مادون قرمز داشته باشد؛ 3) عایق بام تحت بار زنده نباید دچار تغییر شکل و لهشدگی شود؛ 4) وجود بیش از 5% پل حرارتی در هر جبهه پوسته خارجی مانع اخذ رده D است؛ و 5) انتخاب عایق باید الزامات حریق مبحث سوم را رعایت کند. مشخصات مکانیکی و حریق گرید انتخابی را در صفحه اطلاعات تخصصی Enerfoam کنترل کنید.
چه زمانی باید ضخامت را دوباره محاسبه کنیم؟
اگر نوع سقف، جنس یا ضخامت شیببندی، محل عایق، کاربری ساختمان، روش طراحی یا لایههای اصلی بام با مدل این مقاله تفاوت جدی دارد، ضخامت نهایی باید برای همان پروژه دوباره کنترل شود.
ماشین حساب های ساختمانی
برای محاسبه مقدار فوم مورد نیاز برای پروژه از ماشین حساب های ساده ما استفاده کنید.
برای اطلاعات بیشتر، انتخاب گرید و مشاوره فنی درباره ضخامت عایق پروژه، با ما تماس بگیرید.
پرسشهای پرتکرار
در اینجا به چند پرسش پر تکرار پاسخ داده شده.
برای بام تهران طبق ویرایش پنجم چند سانت عایق لازم است؟
برای بام مرجع این مقاله، حدود 15 cm یونولیت/پلاستوفوم عمومی یا 12 cm Enerfoam Pro
برای بام شیراز طبق ویرایش پنجم چند سانت عایق لازم است؟
برای همین مدل بام، حدود 15 cm یونولیت/پلاستوفوم عمومی یا 12 cm Enerfoam Pro.
اگر در ویرایش چهارم انرژی تجدیدپذیر تأمین نشود چه میشود؟
در مسیر مقایسهشده در این مقاله، مقاومت حرارتی بام طبق جدول 19-5-38 افزایش مییابد: برای گروه 1 مقدار R = 6.52 و برای گروههای 2 و 3 مقدار R = 4.30 m²·K/W مبناست؛ بنابراین ضخامت عایق نسبت به حالت «با تأمین تجدیدپذیر» بهطور محسوسی بیشتر میشود.
یونولیت و پلاستوفوم در این مقاله به چه محصولی گفته میشود؟
منظور تخته عایق حرارتی فوم پلیاستایرن منبسطشده عمومی بازار است. در محاسبات مقایسهای این مقاله دانسیته 25 kg/m³ مبنا قرار گرفته است.
آیا مبحث 19 خودش ضخامت ثابت عایق را تعیین میکند؟
خیر. مبحث 19 مقاومت حرارتی مورد نیاز را تعیین میکند. ضخامت از مقاومت مورد نیاز، مقاومت سایر لایههای بام و ضریب هدایت حرارتی عایق به دست میآید.
چرا دو عایق با دانسیته 25 ضخامت یکسانی نیاز ندارند؟
چون دانسیته به تنهایی تعیینکننده عملکرد حرارتی نیست. برای محاسبه ضخامت، مقدار λ واقعی و مستند عایق تعیینکننده است.
آیا بلوک یونولیتی داخل سقف تیرچهبلوک جای عایق پیوسته بام را میگیرد؟
خیر. تیرچهها و بتن مسیر انتقال حرارت ایجاد میکنند. در این مقاله مقاومت کل سقف محاسبه شده و عایق پیوسته بام جداگانه طراحی شده است.
آیا Enerfoam Pro جای ایزوگام است؟
خیر؛ این محصول عایق حرارتی است. آببندی و کنترل رطوبت باید جداگانه طراحی و اجرا شوند.
آیا میتوان عدد جدول را مستقیم وارد نقشه اجرایی کرد؟
برای برآورد اولیه مناسب است. برای نقشه نهایی، بام واقعی پروژه و مشخصات محصول باید کنترل شود.
جمع بندی
سه نکته اصلی
1 مبحث 19 ضخامت ثابت عایق تعیین نمیکند؛ R مورد نیاز را تعیین میکند.
. 2 در فرض مقایسه این مقاله، λ = 0.040 مرجع مقرراتی برای یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 و λ = 0.033 برای Enerfoam Pro است؛ محصول دارای λ رسمی متفاوت با مقدار مستند خودش محاسبه میشود.
. 3 مقاومت ثابت بام مرجع بدون عایق R = 1.032 m²·K/W است؛ اگر بام واقعی متفاوت باشد، محاسبه باید برای همان پروژه تکرار شود.
پیوست A - فرضیات و مبنای محاسبه
این پیوست برای خوانندهای است که میخواهد مبنای عددهای جدول را بازتولید کند. مقاومت تمام لایههای دارای ضخامت مشخص در مدل بام جمع شده است؛ مقاومتهای سطحی هوای داخل و خارج به R جدول اضافه نشدهاند.
|
مبنای |
مشخصه |
|---|---|
|
ساختمان مسکونی، بیش از یک طبقه |
کاربری |
|
روش تجویزی |
روش |
|
تخت و مجاور هوای آزاد |
بام |
|
تیرچهبلوک یونولیتی؛ بلوک 200 mm، عرض بلوک 500 mm، عرض تیرچه 120 mm، بتن رویه 60 mm |
سقف سازهای |
|
0.740 m²·K/W؛ مقدار جدول پیوست 8 ویرایش چهارم برای سقف تیرچهبلوک پلیاستایرن با ارتفاع بلوک 200 mm، عرض پاشنه تیرچه 95 تا 124 mm و فاصله محور تا محور 61 تا 63 cm. در سقف مرجع این مقاله، عرض بلوک 500 mm و پاشنه 120 mm فاصله محور تا محور حدود 620 mm ایجاد میکند و در همین محدوده قرار میگیرد. این مقدار برای یکسان نگه داشتن مدل مقایسه در دو ویرایش استفاده شده است؛ در پرونده واقعی ویرایش پنجم، R سقف اجراشده باید با مستند رسمی قابل قبول همان پروژه کنترل شود. |
R سقف سازهای |
|
اندود گچ داخلی 10 mm: λ = 0.43، R = 0.023؛ گچ و خاک 20 mm: λ = 1.10، R = 0.018 m²·K/W |
اندود داخلی |
|
100 mm ملات سیمان و پوکه معدنی پومیس؛ چون پیوست 7 ردیف دقیق برای ملات پومیس با جرم حجمی حدود 800 kg/m³ ندارد، برای محاسبه محافظهکارانه از λ = 0.46 W/(m·K) مربوط به بتن سبک با سنگدانه پومیس استفاده شده است. |
شیببندی مرجع |
|
0.217 m²·K/W |
R شیببندی |
|
ملات ماسهسیمان 20 mm: λ = 1.30، R = 0.015؛ عایق رطوبتی پیشساخته 4 mm: λ = 0.23، R = 0.017 m²·K/W |
لایههای رویی |
|
0.074 m²·K/W |
R لایههای نازک |
|
1.032 m²·K/W |
R ثابت بدون عایق |
|
λ = 0.040 W/(m·K)؛ مقدار مرجع پیوست 7 ویرایش پنجم برای پلیاستایرن منبسط با وزن مخصوص خشک 24 تا 29 kg/m³. این مقدار حکم عملکرد همه محصولات بازار نیست؛ محصول دارای λ رسمی متفاوت با مقدار مستند خودش محاسبه میشود. |
یونولیت/پلاستوفوم عمومی 25 |
|
λ = 0.033 W/(m·K) |
Enerfoam Pro |
|
200 m² |
مساحت بام برای مثال تجدیدپذیر |
R مورد نیاز در ویرایش چهارم
با تأمین تجدیدپذیر: گروه 1 برابر R = 2.30، گروه 2 برابر R = 1.80 و گروه 3 برابر R = 1.60 m²·K/W.
بدون تأمین تجدیدپذیر، در مسیر افزایش مقاومت حرارتی جدول 19-5-38: گروه 1 برابر R = 6.52 و گروههای 2 و 3 برابر R = 4.30 m²·K/W. در این مقاله گروه 1 شامل تبریز، ارومیه، اردبیل، بوشهر، اهواز، زنجان، بندرعباس و همدان است؛ گروه 3 شامل زاهدان، کرمان، رشت و ساری است و سایر مراکز استان در گروه 2 قرار گرفتهاند.
R مورد نیاز در ویرایش پنجم – رده D
اقلیمهای 0B و 1B: R = 3.70؛ اقلیمهای 2A / 2B / 3A / 3B: R = 4.55؛ اقلیمهای 4A / 4B / 5B / 5C: R = 5.56 m²·K/W.
رابطه اصلی محاسبه: R_ins = R_req – 1.032 و سپس d = λ × R_ins.
پیوست B - نمونه محاسبه تهران
تهران در ویرایش چهارم برای ساختمان مرجع این مقاله در گروه 2 و در ویرایش پنجم در اقلیم 3B قرار میگیرد.
رابطه اصلی محاسبه: R_ins = R_req – 1.032 و سپس d = λ × R_ins.
ویرایش چهارم - با تأمین تجدیدپذیر
R_ins = 1.80 – 1.032 = 0.768 m²·K/W
یونولیت/پلاستوفوم عمومی: 0.768 × 0.040 = 0.03072 m = 3.07 cm → 4 cm
Enerfoam Pro: 0.768 × 0.033 = 0.02534 m = 2.53 cm → 3 cm
ویرایش چهارم - بدون تأمین تجدیدپذیر
R_ins = 4.30 – 1.032 = 3.268 m²·K/W
یونولیت/پلاستوفوم عمومی: 3.268 × 0.040 = 0.13072 m = 13.07 cm → 14 cm
Enerfoam Pro: 3.268 × 0.033 = 0.10784 m = 10.78 cm → 11 cm
ویرایش پنجم - رده D
R_ins = 4.55 – 1.032 = 3.518 m²·K/W
یونولیت/پلاستوفوم عمومی: 3.518 × 0.040 = 0.14072 m = 14.07 cm → 15 cm
Enerfoam Pro: 3.518 × 0.033 = 0.11609 m = 11.61 cm → 12 cm
منابع و مستندات
- مبحث 19 – ویرایش چهارم 1399 | PDF رسمی دفتر مقررات ملی (نشانی فایل در پوشه آرشیو 1402-08 سایت قرار دارد)
- مبحث 19 – ویرایش پنجم 1404، نوبت چاپ اول 1404 | PDF رسمی دفتر مقررات ملی
- پیوست 7 ویرایش پنجم – ضرایب انتقال حرارت مواد و مصالح | PDF رسمی
- ابلاغ دوره گذار و استفاده از ویرایشهای چهارم و پنجم تا پایان 1405 | سند سازمان نظام مهندسی ساختمان استان اصفهان
- اطلاعات تخصصی Enerfoam – مشخصات فنی، نتایج آزمون و وضعیت گواهینامه فنی